🙏 Śrīmate Rāmānujāya Namaḥ — Garuda Seva, a non-profit Śrī Vaiṣṇava community & resource platform.
Vada Nadu

Salagramam / Muktinath

Thiru Salagramam

Manavelil · CC BY-SA 4.0 · source

Perumal (Moolavar)Sri Moorthy Perumal (Srimurthy)
ThāyārSri Devi Nachiyar
LocationMuktinath, Mustang, Nepal
RegionVada Nadu
Mangalāśāsanam (Āḻvārs)Periyalvar, Thirumangai Alvar
Pāsurams12

భారతదేశం వెలుపల ఉన్న ఏకైక Divya Desam; ఎనిమిది Swayamvyakta క్షేత్రాలలో ఒకటి.

Sthala Purāṇam

థిరు సాలగ్రామం, నేపాల్‌లోని మంచుతో కప్పబడిన హిమాలయాల ముస్తాంగ్ ప్రాంతంలో ఉన్న ముక్తినాథ్‌గా గుర్తించబడుతుంది (కాఠ్మండు నుండి సుమారు 140-170 మైళ్ల దూరంలో); ఇది 108 Divya Desam-లలో ఉత్తరదిశలో ఉన్న క్షేత్రాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది, గండకి (కందకి) నదీతీరంలో నెలకొని ఉంది, ఈ నది సహజంగా స్వయంగా ఆవిర్భవించే సాలగ్రామ శిలల ఉద్భవస్థానంగా ప్రసిద్ధి చెందింది — ఈ నిరాకార శిలలు Sriman Narayana స్వరూపాలుగా భావించబడతాయి, వీటికి సంప్రోక్షణం (ప్రతిష్ఠ) అవసరం లేదు; బాగా సంరక్షించబడిన పన్నెండు సాలగ్రామాల పూజ సమస్త 108 Divya Desam-ల ఆరాధనతో సమానమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. మూలవర్ Sri Moorthy Perumāḷ, ఉత్తరాభిముఖంగా నిలబడిన భంగిమలో (నిన్ద్ర తిరుక్కోలం) తన దేవేరి Sri Devi Nāchiyār-తో కొలువై ఉన్నారు; విమానం Kanaka Vimānam, తీర్థాలు Chakkara Theertham మరియు Kandaki Nadhi. Sthala Purāṇam-కు కేంద్రం Tulasi (పవిత్ర తులసీ దేవత) — Sriman Narayana-తో సంయోగం వాగ్దానం చేయబడినది; తన విధిని నెరవేర్చిన పిమ్మట, ఆమె పవిత్రత మరియు ఆత్మ గండకి అనే నదిగా ప్రవహిస్తుందని, తాను స్వయంగా ఆ జలంలో సాలగ్రామ శిలలుగా ఆవిర్భవిస్తానని భగవానుడు ప్రకటించారు. ఆలయాన్ని మూడు వైపులా చుట్టుముట్టే గోడ ఒక ప్రత్యేక లక్షణం; దాని నుండి 108 గోముఖాలు (ఆవు ముఖాకారపు నీటి కొళాయిలు) మంచు చల్లని హిమనదీ జలాన్ని కురిపిస్తాయి. Nālāyira Divya Prabandham-లో ఈ క్షేత్రం Periyāḻvār మరియు Thirumangai Āḻvār ద్వారా Mangalāśāsanam పొందింది.

Mangalāśāsanam — the Āḻvār pāsurams

The Lord Sri Moorthy Perumal (Srimurthy) with Sri Devi Nachiyar of Thiru Salagramam is glorified in 12 pāsurams by:

PeriyalvarThirumangai Alvar

థిరు సాలగ్రామం — నేపాల్‌లోని ముస్తాంగ్‌లో గండకి (సాలగ్రామ) నదీతీరంలో ఉన్న Sri Murthy / Muktinath ఆలయంతో గుర్తించబడుతుంది — Vishnu స్వయంగా ఆవిర్భవించిన స్వరూపాలుగా భావించబడే పవిత్ర సాలగ్రామ శిలల ఉద్భవస్థానంగా కీర్తించబడుతుంది. Periyāḻvār 2 pāsuram-లలో Mangalāśāsanam సమర్పించారు (భగవానుని 'Salagramamudaiya Nambi' అని స్తుతిస్తూ), Thirumangai Āḻvār 10 pāsuram-ల పూర్తి దశకాన్ని అంకితం చేశారు (Periya Thirumozhi 1.5, 'kalaiyum kariyum' దశకం), మాటిమాటికీ తన హృదయాన్నే 'సాలగ్రామం చేరుకో' (sALakkirAmam adai nenjE) అని ప్రేరేపిస్తూ.

கலையும் கரியும் பரிமாவும் திரியும் கானம் கடந்து போய் சிலையும் கணையும் துணையாகச் சென்றான் வென்றிச் செருக்களத்து மலை கொண்டு அலைநீர் அணைகட்டி மதிள் நீர் இலங்கை வாளரக்கர் தலைவன் தலை பத்து அறுத்துகந்தான் சாளக்கிராமம் அடை நெஞ்சே

kalaiyum kariyum parimAvum thiriyum kAnam kadandhu pOy silaiyum kaNaiyum thuNaiyAgach chenRAn venRich cheruk kaLaththu malai koNdu alaineer aNaikatti madhiL nIr ilangai vALarakkar thalaivan thalai paththu aRuththugandhAn sALakkirAmam adai nenjE

He who crossed the forests where deer, elephants and wild horses roam, with bow and arrows as His only companions, went to the field of victory; building a bridge of mountains across the surging sea He severed the ten heads of the sword-bearing rakshasa-king (Ravana) of moated, water-girt Lanka and rejoiced — O my heart, reach Salagramam, His eternal abode!

— Thirumangai Alvar, Periya Thirumozhi 1.5.1 · source ↗

Tamil text & meaning sourced from divyaprabandham.koyil.org and other Śrī Vaiṣṇava authorities — please cross-check the linked source for the canonical reading.

Read the pāsurams

Plan your visit

📍 28.81708, 83.87169

Routes, distances, hotels and restaurants open in Google Maps with live data. Build a phased pilgrimage plan →

← All Divya Desams